De stand van zaken
Kunstmatige intelligentie is in vrijwel elke sector een gespreksonderwerp, en de arbodienstverlening vormt daar geen uitzondering op. Toch verloopt de adoptie van AI in de arbowereld relatief voorzichtig. De sector werkt met gevoelige gezondheidsgegevens, opereert binnen strenge wettelijke kaders, en heeft te maken met een doelgroep die zich in een kwetsbare positie bevindt. Dat vraagt om een zorgvuldige afweging tussen innovatie en verantwoordelijkheid.
Tegelijkertijd is de noodzaak om te vernieuwen groot. De capaciteitsdruk neemt toe, de complexiteit van verzuimcasussen groeit, en de verwachtingen van werkgevers en werknemers stijgen. AI biedt kansen om deze uitdagingen het hoofd te bieden, mits het op de juiste manier wordt ingezet.
Toepassingen van AI in de arbodienst
Geautomatiseerde intake
Een van de meest concrete toepassingen is het inzetten van conversationele AI voor het voeren van intakegesprekken bij ziekteverzuim. In plaats van te wachten op een beschikbare casemanager, kan de medewerker direct na de ziekmelding een gestructureerd gesprek voeren met een AI-systeem. Dit systeem stelt dezelfde vragen als een menselijke casemanager, past het gesprek aan op basis van de antwoorden, en genereert een rapport voor de bedrijfsarts. Dineke is een voorbeeld van een dergelijke toepassing die specifiek is ontwikkeld voor de Nederlandse arbocontext.
Voorspellende verzuimanalyse
AI kan patronen herkennen in verzuimdata die voor mensen lastig te detecteren zijn. Door historische verzuimgegevens te analyseren, kunnen modellen inschatten welke medewerkers of afdelingen een verhoogd verzuimrisico lopen. Dit stelt werkgevers in staat om preventief in te grijpen, bijvoorbeeld door werkdruk te verlagen of extra ondersteuning te bieden.
Rapportgeneratie
Het schrijven van gespreksverslagen, adviezen en voortgangsrapportages kost casemanagers en bedrijfsartsen veel tijd. AI-tools kunnen deze rapportages deels automatiseren door gespreksnotities om te zetten in gestructureerde documenten, of door conceptteksten te genereren die de professional vervolgens controleert en aanpast.
Chatbots voor werkgevers en werknemers
Veel vragen die arbodiensten ontvangen zijn routinematig: wat zijn mijn rechten als werknemer, wanneer moet ik een plan van aanpak opstellen, hoe werkt het spreekuur van de bedrijfsarts? AI-chatbots kunnen deze vragen beantwoorden, waardoor de servicemedewerkers meer tijd overhouden voor complexere vraagstukken.
Risico's en aandachtspunten
Bias en eerlijkheid
AI-systemen leren van data, en als die data historische vooroordelen bevat, kan het systeem die overnemen. In de context van verzuimbegeleiding kan dit leiden tot ongelijke behandeling van bepaalde groepen medewerkers. Het is essentieel dat AI-modellen regelmatig worden getoetst op bias en dat er mechanismen zijn om oneerlijke uitkomsten te detecteren en te corrigeren.
Privacy en gegevensbescherming
Gezondheidsgegevens behoren tot de meest gevoelige categorie persoonsgegevens onder de AVG. AI-systemen die met deze data werken, moeten voldoen aan strenge eisen op het gebied van versleuteling, opslag, toegangsbeheer en dataminimalisatie. De verantwoordelijkheid voor compliant gebruik ligt bij de arbodienst, ook wanneer de AI-tool door een externe partij wordt geleverd.
Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid
Wie is verantwoordelijk als een AI-systeem een onjuist advies geeft of een belangrijk signaal mist? In de huidige wetgeving ligt de eindverantwoordelijkheid bij de bedrijfsarts of de arbodienst. AI-tools zijn hulpmiddelen, geen vervanging van professioneel oordeel. Het is belangrijk dat dit onderscheid helder is voor alle betrokkenen.
Vertrouwen van de medewerker
Niet elke medewerker zal zich op voorhand comfortabel voelen bij een gesprek met een AI-systeem, zeker wanneer het gaat om gevoelige onderwerpen als gezondheid en verzuim. Transparantie is hierbij essentieel: de medewerker moet weten dat er sprake is van AI, wat er met de gegevens gebeurt, en dat er altijd de mogelijkheid is om met een mens te spreken.
De EU AI Act en arbodiensten
Met de inwerkingtreding van de EU AI Act worden AI-systemen geclassificeerd op basis van risico. Toepassingen in de arbodienstverlening vallen potentieel onder de categorie hoog risico, omdat ze invloed hebben op werkgelegenheid en gezondheid. Dit betekent dat arbodiensten die AI inzetten, moeten voldoen aan aanvullende eisen:
- Een gedocumenteerd risicomanagementsysteem
- Transparantie richting gebruikers over de werking van het systeem
- Menselijk toezicht op de uitkomsten van het AI-systeem
- Technische documentatie en logboekvoering
- Regelmatige monitoring en evaluatie van de prestaties
Praktische tips voor verantwoorde adoptie
Voor arbodiensten die overwegen om AI in te zetten, zijn de volgende aanbevelingen relevant:
- Begin klein: Start met een duidelijk afgebakende toepassing, zoals intakegesprekken of rapportgeneratie, en evalueer de resultaten voordat u opschaalt.
- Betrek de professionals: Casemanagers en bedrijfsartsen moeten vanaf het begin betrokken zijn bij de keuze en implementatie van AI-tools.
- Zorg voor transparantie: Communiceer helder naar werkgevers en werknemers dat AI wordt ingezet en hoe.
- Voer een DPIA uit: Een Data Protection Impact Assessment is bij verwerking van gezondheidsgegevens met AI niet optioneel maar verplicht.
- Kies voor bewezen oplossingen: Selecteer AI-tools die specifiek zijn ontworpen voor de arbocontext en die aantoonbaar voldoen aan de AVG en de AI Act.
- Houd de mens in de loop: AI ondersteunt, maar de professional beslist. Zorg dat dit principe in alle processen is geborgd.
Conclusie
AI in de arbodienst is geen toekomstmuziek meer, maar realiteit. De technologie biedt concrete oplossingen voor de capaciteitsdruk en kwaliteitsvraagstukken waarmee de sector kampt. Tegelijkertijd vraagt verantwoorde inzet om zorgvuldige aandacht voor privacy, eerlijkheid en menselijk toezicht. Arbodiensten die de balans weten te vinden tussen innovatie en verantwoordelijkheid, zijn het best gepositioneerd voor de toekomst.
