Een groeiend probleem
De Nederlandse arbodienstverlening staat onder druk. Al jaren kampt de sector met een tekort aan bedrijfsartsen, en dat tekort wordt alleen maar groter. Tegelijkertijd stijgt het aantal ziekmeldingen, mede als gevolg van de post-COVID realiteit waarin psychisch verzuim een steeds grotere rol speelt. Het resultaat: arbodiensten die structureel meer werk moeten verzetten met minder mensen.
Dit is geen tijdelijk probleem. De gemiddelde leeftijd van bedrijfsartsen in Nederland ligt boven de 55 jaar, en de instroom van nieuwe artsen houdt geen gelijke tred met de uitstroom. Volgens schattingen van de NVAB zal het tekort aan bedrijfsartsen de komende jaren verder oplopen, tenzij er fundamenteel iets verandert aan de manier waarop arbodiensten hun werk organiseren.
Oorzaken van de capaciteitsdruk
Tekort aan bedrijfsartsen
De opleiding tot bedrijfsarts duurt vier jaar en trekt relatief weinig artsen aan in vergelijking met andere specialisaties. Het beroep wordt soms als minder aantrekkelijk gezien door de combinatie van complexe wetgeving, hoge werkdruk en beperkte doorgroeimogelijkheden. Daarbij gaat een aanzienlijk deel van de huidige bedrijfsartsen de komende tien jaar met pensioen.
Stijgende verzuimcijfers
Het verzuimpercentage in Nederland is sinds 2020 structureel hoger dan in de jaren ervoor. De COVID-pandemie heeft niet alleen geleid tot meer ziekte, maar ook tot een toename van psychisch verzuim door stress, burn-out en veranderende werkpatronen. In sectoren als zorg, onderwijs en overheid liggen de verzuimcijfers het hoogst, precies daar waar de druk op arbodiensten het grootst is.
Stijgende complexiteit
Niet alleen het volume neemt toe, ook de complexiteit van verzuimcasussen groeit. Meer medewerkers melden zich ziek met een combinatie van fysieke en psychische klachten. De wisselwerking tussen werk en privesituatie wordt ingewikkelder. Dit vraagt meer tijd per casus, terwijl die tijd er steeds minder is.
De gevolgen voor de praktijk
De capaciteitsdruk heeft tastbare gevolgen voor zowel de kwaliteit als de bereikbaarheid van arbodienstverlening:
- Langere wachttijden: Medewerkers moeten langer wachten op een intakegesprek of een afspraak met de bedrijfsarts. Dit vertraagt het hele verzuimtraject.
- Lagere kwaliteit: Casemanagers en bedrijfsartsen hebben minder tijd per casus. Gesprekken worden korter, rapportages oppervlakkiger, en het risico op gemiste signalen neemt toe.
- Uitval van professionals: De hoge werkdruk leidt tot burn-out en vertrek bij casemanagers en bedrijfsartsen. Dit versterkt het capaciteitsprobleem verder.
- Kostenstijging: Langer verzuim kost werkgevers meer geld. De kosten van een zieke medewerker bedragen gemiddeld 250 tot 400 euro per dag.
- Non-compliance: Wanneer wettelijke termijnen niet worden gehaald door capaciteitsgebrek, lopen werkgevers het risico op sancties van het UWV.
Oplossingsrichtingen
Taakdelegatie
Een beproefde manier om de druk op bedrijfsartsen te verlichten is taakdelegatie. Taken die niet per se door een arts hoeven te worden uitgevoerd, zoals het voeren van intakegesprekken, procesregie en eenvoudige advisering, kunnen worden overgedragen aan casemanagers, verzuimconsulenten of praktijkondersteuners. Dit is juridisch toegestaan mits er sprake is van adequate supervisie door de bedrijfsarts.
Digitalisering van processen
Veel arbodiensten werken nog met handmatige processen: telefonische intake, handgeschreven notities, en e-mailverkeer voor het delen van rapporten. Door deze processen te digitaliseren kan er aanzienlijk tijd worden bespaard. Denk aan digitale vragenlijsten voor de ziekmelding, geautomatiseerde rapportages, en online portalen voor communicatie tussen werkgever en arbodienst.
AI-gestuurde intake
Een van de meest veelbelovende ontwikkelingen is de inzet van kunstmatige intelligentie voor het voeren van intakegesprekken. Een AI-gestuurd intakegesprek kan 24/7 beschikbaar zijn, volgt altijd een consistent gespreksprotocol, en levert gestructureerde rapporten op die direct bruikbaar zijn voor de bedrijfsarts.
Dineke is hiervan een concreet voorbeeld. Door het intakegesprek te automatiseren, kunnen casemanagers hun tijd besteden aan de casussen die menselijke aandacht het hardst nodig hebben. De AI neemt het routinematige werk over, terwijl de professional zich richt op de complexe situaties waar ervaring en empathie het verschil maken.
Regionale samenwerking
Arbodiensten kunnen ook krachten bundelen door regionaal samen te werken. Het delen van bedrijfsartsen, gezamenlijke opleidingsprogramma's en het uitwisselen van best practices kan helpen om de schaarse capaciteit effectiever in te zetten. Diverse brancheverenigingen pleiten al langer voor meer samenwerking in de sector.
Vooruitkijken
De capaciteitsdruk bij arbodiensten is een structureel probleem dat niet met een enkele maatregel is op te lossen. Het vraagt om een combinatie van meer instroom van professionals, slimmere inzet van bestaande capaciteit, en gerichte toepassing van technologie. Arbodiensten die nu investeren in digitalisering en AI-ondersteuning, bouwen aan een toekomstbestendige organisatie die ook bij stijgende verzuimcijfers kwalitatief goede zorg kan blijven leveren.
De medewerker verdient een snelle, zorgvuldige en persoonlijke intake, ongeacht hoe druk het is bij de arbodienst. Technologie kan daarbij helpen, niet als vervanging van de professional, maar als versterking.
